Schriftverwijzing

Kurrent-alfabet: oud Duits handschrift lezen

Kurrent is het handschrift van bijna alle Duitstalige documenten van vóór 1941: kerkboeken, burgerlijke registers, brieven naar huis, emigratiepapieren. Het is geen andere taal, maar een ander alfabet voor dezelfde taal. Zodra je de dertien letters hebt geleerd die totaal niet lijken op hun moderne vorm, komt het grootste deel van een pagina tot leven. Deze tabel toont elke kleine letter, noemt de letters die moderne lezers misleiden en linkt naar een hulpmiddel dat één uitgesneden woord leest.

Wanneer

Van de 16e eeuw tot 1941, toen het op Duitse scholen werd verboden. De meeste Duitse, Oostenrijkse, Zwitserse en Deense documenten van vóór 1900 zijn hierin geschreven.

Waar het voorkomt

Kerkboeken, burgerlijke registers, brieven, dagboeken en emigratiepapieren uit de Duitstalige gebieden, Denemarken en Noorwegen; ook Duits-Amerikaanse kerkregisters tot in de jaren 1900.

Hoe je het herkent

Schuin, puntig en smal. Letters zijn opgebouwd uit scherpe op- en neergaande streken, dus een woord lijkt op een rij scherpe golven. De e bestaat uit twee korte streepjes, de u heeft een klein boogje erboven, en de lange s (ſ) steekt hoog omhoog, terwijl de ronde s alleen een lettergreep afsluit.

Letters die lezers misleiden

e, n en m zijn allemaal puntige bogen: tel de streken (de e heeft er twee, de n twee met een ronder bovenste deel, de m drie). u en n hebben dezelfde vorm, afgezien van het boogje boven de u. De h lijkt op een Engelse f of een lange s met een staartje. De smalle c, de i en de lange s onderscheid je aan het puntje, de haak en de hoogte.

Alfabet

a b c d e f g h i j k l m n o p q r s ſ (lange s) t u v w x y z ß

Vereenvoudigde skeletillustraties van Adelyons, bedoeld ter herkenning, geen lettertypevoorbeelden. Dezelfde tekeningen staan in de schriftreferentie van de app.

Letter voor letter

• a — Een puntig ovaal, gesloten door een neerwaartse streek. Open aan de bovenkant lees je het als u; let op de gesloten lus.
• b — Hoge streek met een lus bovenaan en een lus die sluit met een vlakke verbinding op x-hoogte, vaak gelezen als l of h.
• c — Een smalle streek met een klein haakje bovenaan, gemakkelijk te verwarren met i (zonder puntje) of met de eerste streek van een e.
• d — De lus van een a plus een hoge streek waarvan de top naar links terugbuigt. De haak naar links is het kenmerk.
• e Twee korte, puntige streepjes dicht bij elkaar, het tweede iets hoger. De meest verwarde letter van het schrift: hij lijkt op een smalle n.
• f Hoog, met lussen boven en onder de lijn en een dwarsstreep: de enige letter die beide lijnen met een streep kruist.
• g De boog van een a met een neerwaartse lijn die naar links terugkrult. Vergelijk met q, waarvan de neerwaartse lijn recht is.
• h Een hoge lus, gevolgd door een tweede streep die onder de lijn in een lus zakt. Engelstaligen zien er een f of een lange s met een staart in.
• i Een eenvoudige korte streep met een puntje. Zonder het puntje is het de eerste streep van e, n of m.
• j Een i die naar beneden gaat met een lus naar links.
• k Hoge lus met een kleine gesloten lus op x-hoogte aan de rechterkant; de lus onderscheidt haar van h en l.
• l Een hoge lus zonder tweede streep. Vergelijk met h (tweede streep), b (boog) en k (lus).
• m Drie puntige bogen. Tel de streken: een woord als "immer" is een lange rij identieke pieken, en tellen is de enige manier om er doorheen te komen.
• n Twee puntige bogen met iets ronder toppen dan de e. Identiek aan de u, behalve dat de u er een boogje boven heeft.
• o Een puntige ovaal, meestal met een klein open bovenkant. Bij snel schrijven makkelijk te lezen als a of e.
• p Eerst een neerwaartse lijn met een lus onderaan, dan rechts een open boog.
• q De boog van een a met een rechte neerwaartse lijn die eindigt in een klein voetje. Vergelijk met g, waarvan de neerwaartse lijn een lus vormt.
• r Een streep met een klein vlaggetje of schouder naar rechts op x-hoogte. Leest als een onvoltooide n.
• s De ronde (eind-)s, een strakke achtvorm die een lettergreep of woord afsluit: "das", "Haus".
• ſ (lange s) De lange s (ſ), hoog met een lus bovenaan, gebruikt aan het begin en binnen lettergrepen: "ſie", "Haſe". Nooit aan het eind van een woord.
• t Een streep die op x-hoogte is doorkruist — kort, anders dan de hoge f. In haast wordt de dwarsstreep een haakje naar rechts.
• u Twee neerwaartse lijnen onderaan verbonden, met een klein boogje erboven. Het boogje is het enige verschil met de n; wie het weglaat, laat het aan de lezer over om uit het woord op te maken welke letter het is.
• v Een open u-vorm die rechts sluit met een klein lusje, vaak afgemaakt met een staartje.
• w Een v met één streep meer — drie neerwaartse lijnen die in een lus sluiten. Vergelijk met m (puntige bogen, geen lus).
• x Twee gehaakte helften rug aan rug, of een gekruist paar strepen; zeldzaam, vooral in namen en "Axt".
• y Een u waarvan de tweede streep naar beneden loopt tot een lus. Zeldzaam in Duitse woorden, veel voor in namen en Griekse leenwoorden.
• z Een z met een lange, gelusde neerwaartse lijn, als een 3 met een staart. Vergelijk met de ronde s, die op de lijn blijft.
• ß — De ß: een hoge, gelusde streep die overgaat in een ronde s. Oudere schrijvers schreven het als ſ + z; daar komt de letter vandaan.

Woorden om op te oefenen

• Kirche — kerk — de K is hoog en versierd, de lange s ontbreekt, de e komt tweemaal voor
• Hauſe — huis (datief) — de boog boven de u, dan lange s, dan e
• Sohn — zoon — h met zijn naar beneden lopende lus, n van twee punten

Vragen

Wat is het verschil tussen Kurrent en Sütterlin?

Sütterlin is a 1911 school version of Kurrent: upright, round-topped and written with a stroke of one thickness. The letters are built the same way, so a chart for one serves the other. Records before about 1915 are Kurrent; letters and papers from 1915 to the 1940s are usually Sütterlin.

Is Kurrent hetzelfde als Fraktur?

Nee. Fraktur is een gedrukt blackletter-lettertype; Kurrent is handschrift. Ze werden naast elkaar gebruikt, en een Duits document heeft vaak een gedrukt Fraktur-formulier dat met de hand in Kurrent is ingevuld.

Hoe zie ik in Kurrent het verschil tussen e en n?

Tel de streken en kijk naar de bovenkanten. De e bestaat uit twee korte streken dicht bij elkaar met spitse bovenkanten; de n uit twee streken met iets rondere bovenkanten en dezelfde hoogte. In de praktijk beslist het woord: Duits heeft veel meer e dan n in het midden van een lettergreep.

Waarom is de lange s belangrijk?

De lange s (ſ) lijkt op een f zonder dwarsstreep of op een h. Hij staat aan het begin en binnen lettergrepen; de ronde s staat alleen aan het eind. Zien welke s de schrijver gebruikte, laat zien waar een lettergreep eindigt, en zo wordt een achternaam vaak uiteindelijk gelezen.

Kan Cursive Lens Kurrent transcriberen?

Ja. Kies Duits als taalhint, dan wordt de lezer gevraagd Kurrent of Sütterlin te verwachten en te transcriberen naar de moderne Duitse spelling zonder te vertalen. Op deze pagina kun je een woord uitknippen en gratis mogelijke lezingen krijgen.