Adelyons / Nello / Oznaki przeciążenia sensorycznego

Oznaki przeciążenia sensorycznego i jak prowadzi się profil sensoryczny

Przeciążenie sensoryczne występuje wtedy, gdy napływające bodźce przewyższają to, co dana osoba jest w stanie przetworzyć i odfiltrować. Typowe wczesne oznaki to zasłanianie uszu lub oczu, nasilone stimming, drażliwość, szukanie mniejszego lub ciemniejszego miejsca, wyciszanie się lub prośba o wyjście. Jeśli pozwoli się mu narastać, przeciążenie jest jedną z najczęstszych dróg do meltdownu lub shutdownu.

Czym jest przeciążenie sensoryczne

Przeciążenie to problem zdolności, a nie postawy. Ten sam supermarket, który lekko irytuje jedną osobę, może być naprawdę bolesny dla innej, a różnica tkwi w tym, jak bodźce są rejestrowane, a nie w tym, ile wysiłku ktoś wkłada w radzenie sobie.

Przeciążenie też się kumuluje. Poranek pod świetlówkami i w hałaśliwej klasie zostawia mniej rezerw na popołudnie, dlatego trudne chwile często gromadzą się pod koniec dnia, a nie w momencie najgłośniejszego dźwięku. Przeciążenie jest częste u osób autystycznych, ale nie jest ich wyłączną domeną, i zmienia się z dnia na dzień w zależności od snu, choroby, głodu i stresu.

Wczesne oznaki warte uwagi

Najważniejsze są oznaki wczesne, bo to właśnie wtedy ograniczanie bodźców jeszcze działa. Są indywidualne, ale zwykle są spójne u danej osoby.

• Zasłanianie uszu, mrużenie oczu, osłanianie oczu lub odwracanie się od źródła
• Więcej stimmingu niż zwykle lub zmiana jego rodzaju
• Krótsze odpowiedzi albo mowa, która staje się trudniejsza, a potem ustaje
• Chodzenie w kółko, wiercenie się lub potrzeba ruchu
• Drażliwość z powodu rzeczy, które godzinę temu były w porządku
• Szukanie mniejszego, ciemniejszego, cichszego miejsca — pod stołem, za drzwiami
• Skargi na ból głowy, mdłości albo „wszystko jest za dużo”
• Zastygnięcie i brak reakcji, co łatwo pomylić ze spokojem

U nastolatków i dorosłych to samo przeciążenie często objawia się nagłym wyczerpaniem, drażliwością lub silną potrzebą wyjścia; bywa maskowane w miejscach publicznych, a rachunek płaci się później, w domu.

Osiem systemów zmysłowych

Większość profili sensorycznych opiera się na ośmiu systemach, a nie na znanych pięciu. Każdy z nich może być typem poszukującym (szuka większej stymulacji) lub unikającym (uznaje bodźce za przytłaczające), a ta sama osoba często jest poszukująca w jednym systemie i unikająca w innym.

Interocepcja jest tą, którą najczęściej się pomija, a która wyjaśnia najwięcej. Jeśli głód, pragnienie lub pełny pęcherz nie są wyraźnie odbierane, i tak dodają obciążenia, a często okazują się cichym czynnikiem stojącym za trudnym momentem późnym popołudniem.

Środowiska, które często sprawiają kłopoty

Przeciążenie zwykle koncentruje się w przewidywalnym zestawie miejsc: supermarkety, szkolne korytarze i apele, przyjęcia, transport publiczny, centra handlowe, restauracje, baseny oraz wszędzie tam, gdzie są suszarki do rąk lub komunikaty z głośników.

Wspólne dla nich są nieprzewidywalny hałas, twarde odbijające powierzchnie, tłok, jasne sztuczne światło i brak oczywistego wyjścia. Wiedza o tym, które z tych konkretnych czynników mają znaczenie dla dziecka, jest bardziej przydatna niż stwierdzenie, że „sklepy są trudne”, bo wskazuje, co zmienić: słuchawki na hałas, spokojniejszą porę dnia na tłok, zaplanowane wyjście na poczucie uwięzienia.

Co zwykle pomaga

Powszechnie przyjęte podejście polega na wczesnym ograniczaniu bodźców i akceptowaniu tego, że regeneracja naprawdę wymaga czasu. Zapobieganie jest lepsze niż radzenie sobie: celem profilu sensorycznego jest spędzanie mniej czasu w przeciążeniu, a nie lepsze radzenie sobie z nim.

• Ogranicz to, co możesz (hałas, światło, tłok), zanim sygnały się nasilą.
• Pozwól sobie na narzędzia, które działają, na przykład ochronniki słuchu, okulary przeciwsłoneczne, kaptur lub fidget.
• Nie przerywaj stimmingu. To regulacja i ma swoje zadanie.
• Zaplanuj regenerację po wymagających miejscach, zamiast układać jedną aktywność na drugiej.
• Przygotuj się z wyprzedzeniem na miejsca, które są dla ciebie trudne, i ustal plan wyjścia.
• Miej pod ręką mały zestaw tego, co naprawdę pomaga, aby był dostępny w danej chwili.

Terapeuta zajęciowy może pomóc w stworzeniu planu dopasowanego do indywidualnego profilu. Warto się o to zwrócić, jeśli przeciążenie wpływa na codzienne życie.

Jak prowadzić profil sensoryczny, który naprawdę się przydaje

Zapisuj moment, zaangażowany zmysł, otoczenie i to, czy wyglądało to na szukanie bodźców czy ich unikanie. Kilka tygodni takich notatek da znacznie konkretniejszy obraz niż ogólne wrażenie, że hałas jest trudny.

Zapisuj także dobre dni. Wiedza o tym, w jakich miejscach było dobrze, pozwala odróżnić złe miejsce od złego dnia. Łączenie notatek sensorycznych z zapisów ABC trudnych momentów zwykle ujawnia łańcuch zdarzeń: głośny poranek, pominięty lunch, a potem drobna prośba, która o dziewiątej rano nie byłaby problemem. O tym, jak przeciążenie prowadzi do meltdownu lub shutdownu, przeczytasz w meltdown vs napad złości vs shutdown.

Więcej poradników: Zdrowie & opieka · wszystkie poradniki Adelyons