Is titaniumdioxide veilig in voeding en drank?

De Amerikaanse FDA staat het veilige gebruik van titaandioxide als kleurstof in levensmiddelen toe, mits het niet meer dan 1% van het gewicht van het levensmiddel bedraagt, en heeft op basis van de beschikbare gegevens geen genotoxiciteitsproblemen vastgesteld.

Waarom hier

Dit is een directe regelgevende standpuntbepaling over het gebruik en de veiligheid van titaandioxide als in de VS ingenomen voedingsadditief.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname als voedingsadditief, niet meer dan 1% van het gewicht van het levensmiddel.

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) concludeerde in 2021 dat titaandioxide (E171) als voedingsadditief niet langer als veilig kan worden beschouwd vanwege zorgen over de mogelijke genotoxiciteit, omdat de deeltjes, waaronder nanodeeltjes, zich na orale inname in het lichaam kunnen ophopen en DNA kunnen beschadigen.

Waarom hier

De zorg heeft rechtstreeks betrekking op de veiligheid van titaandioxide bij inname als voedingsadditief, met name het mogelijke vermogen om DNA in het lichaam te beschadigen.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname als voedingsadditief (E171), waarbij deeltjes, ook die in het nanobereik (kleiner dan 100 nanometer), zich in het lichaam kunnen ophopen. Een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) kan niet worden vastgesteld.

Studies bij muizen suggereren dat inname van titaandioxide-nanodeeltjes de samenstelling en activiteit van de darmmicrobiota kan veranderen, de vorming van biofilms kan bevorderen en ontsteking in de darm kan veroorzaken, wat mogelijk bijdraagt aan inflammatoire darmziekten en darmkanker.

Waarom hier

De bewering heeft rechtstreeks betrekking op de effecten van ingenomen titaandioxide op het maag-darmstelsel.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname van titaandioxide-nanodeeltjes, zoals aanwezig in voedingsadditieven (E171), met waargenomen effecten bij proefdieren (muizen) over periodes van 2-3 maanden of bij chronische blootstelling.

In-vitromodellen van de dunne darm suggereren dat inname van titaniumdioxide-nanodeeltjes de darmbarrièrefunctie kan aantasten, oxidatieve stress kan verhogen en de opname van essentiële voedingsstoffen zoals ijzer, zink en vetzuren kan verminderen doordat de absorberende microvilli afnemen.

Waarom hier

Deze bewering heeft rechtstreeks betrekking op de invloed van ingenomen titaniumdioxide op de werking van het spijsverteringsstelsel.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname van titaniumdioxide-nanodeeltjes, met effecten die in in-vitromodellen zijn waargenomen bij doses die een mogelijke werkelijke blootstelling vertegenwoordigen (bijv. 10^6 deeltjes/cm^2 tot 10^10 deeltjes/cm^2 op het duodenum).

Sommige studies suggereren dat titaniumdioxide-nanodeeltjes het hormoonstelsel kunnen verstoren als ze de huid doordringen en in de systemische circulatie terechtkomen.

Waarom hier

Als nanodeeltjes uit producten voor langdurig huidgebruik systemisch worden opgenomen, kunnen ze op termijn mogelijk de hormonale regulatie verstoren.

Wat zou waar moeten zijn

Huidtoepassing van producten met titaniumdioxide-nanodeeltjes, met mogelijkheid van huidpenetratie en systemische opname.

De andere kant

Onderzoek naar de hormoonverstorende effecten van huidtoegepast titaniumdioxide-nanodeeltjes is minder ver gevorderd, en het Wetenschappelijk Comité Consumentenveiligheid (SCCS) heeft na dermale blootstelling aan nano-TiO2 geen bewijs van reproductietoxiciteit gevonden.

Titaniumdioxide-nanodeeltjes kunnen beschadigde huid of, in sommige studies, intacte huid doordringen, wat mogelijk leidt tot systemische blootstelling en ophoping in organen.

Waarom hier

Producten voor langdurig huidgebruik, zoals zonnebrandcrème en foundation, worden langdurig direct op de huid aangebracht, wat de kans op doordringing van nanodeeltjes vergroot als de huidbarrière is aangetast of bij langdurige blootstelling.

Wat zou waar moeten zijn

Huidtoepassing van producten met titaniumdioxide-nanodeeltjes (bijv. zonnebrandcrème, foundation) op gezonde of aangetaste huid, met mogelijke systemische opname.

De andere kant

Regelgevende instanties en talrijke studies wijzen erop dat titaniumdioxide-nanodeeltjes over het algemeen niet in gezonde, intacte huid doordringen, maar aan het oppervlak of in de buitenste laag (stratum corneum) blijven. Ze klonteren vaak samen en zijn in commerciële formuleringen vaak gecoat, wat de penetratie verder beperkt.

Sommige mensen, vooral mensen met gevoelige huid of bestaande aandoeningen zoals eczeem of rosacea, kunnen huidirritatie, roodheid, jeuk of allergische reacties krijgen door titaniumdioxide in producten die op de huid blijven; kleinere deeltjesgroottes kunnen dit risico vergroten.

Waarom hier

Direct en voortdurend contact van producten die op de huid blijven met de huid maakt langdurige interactie mogelijk, wat irriterende of allergische reacties kan veroorzaken bij gevoelige personen.

Wat zou waar moeten zijn

Toepassing op de huid van producten die op de huid blijven en titaniumdioxide bevatten, vooral in hogere concentraties of met kleinere deeltjesgroottes, op gevoelige of beschadigde huid.

De andere kant

Titaniumdioxide wordt over het algemeen beschouwd als mild irriterend of niet-irriterend en niet-sensibiliserend voor toepassing op de huid, mits correct geformuleerd, en allergische reacties komen relatief weinig voor.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) classificeert titaniumdioxide als mogelijk kankerverwekkend, groep 2B, specifiek bij inademing van in de lucht zwevende, ongebonden deeltjes van inadembare grootte (10 micrometer of kleiner), op basis van dierstudies waarin meer longtumoren werden gezien bij ratten die hoge concentraties TiO2-stof inademden.

Waarom hier

Deze zorg geldt voor blootstelling van het algemene publiek aan in de lucht zwevende titaniumdioxide-deeltjes, die in het milieu aanwezig kunnen zijn of vrijkomen uit bepaalde consumentenproducten (bijv. spray-zonnebrandcrème, cosmetisch poeder) die in het kader van dit „andere” gebruik niet strikt voedsel of cosmetica voor de huid zijn.

Wat zou waar moeten zijn

Inademing van in de lucht zwevende, ongebonden deeltjes van inadembare grootte (≤10 micrometer).

De andere kant

Epidemiologische studies bij werknemers die aan titaniumdioxide zijn blootgesteld, laten gemengde resultaten zien over kanker; sommige concluderen dat er geen verhoogde sterfte of kankerverwekkend effect is door blootstelling op de werkplek. De classificatie van poedervormig titaniumdioxide als vermoedelijk kankerverwekkend stof categorie 2 bij inademing door de EU is in 2025 vernietigd door het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat oordeelde dat de Europese Commissie een „kennelijke fout” had gemaakt en onvoldoende had aangetoond dat er intrinsieke kankerverwekkende eigenschappen zijn, waarna het ECHA deze classificatie officieel heeft verwijderd.

De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) concludeerde in 2021 dat titaniumdioxide (E171) niet langer als veilig voedingsadditief kan worden beschouwd, vanwege niet uit te sluiten zorgen over genotoxiciteit, wat betekent dat TiO2-deeltjes mogelijk DNA kunnen beschadigen. Vervolgens werd het gebruik ervan als voedingsadditief in de EU in 2022 verboden.

Waarom hier

Hoewel het vooral een zorg over voedingsadditieven is, gaat het genotoxiciteitsrisico van de EFSA over de mogelijkheid dat titaniumdioxide-nanodeeltjes DNA beschadigen en zich in het lichaam ophopen. Dit is een systemisch effect dat relevant is voor bredere 'andere' blootstellingen naast directe voedselinname, vooral als deze nanodeeltjes in het milieu of in andere producten aanwezig zijn.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname van titaniumdioxide, vooral in nanodeeltjesvorm, die zich in organen kan ophopen.

De andere kant

De FDA, Health Canada, Food Standards Australia New Zealand (FSANZ) en het gezamenlijke FAO/WHO-expertcomité voor voedseladditieven (JECFA) hebben de bevindingen van de EFSA beoordeeld en zijn het er niet mee eens; ze handhaven hun goedkeuringen van titaniumdioxide als voedingsadditief. Zij concludeerden dat de beschikbare veiligheidsgegevens geen veiligheidsproblemen aantonen en dat het bewijs voor genotoxiciteit uit dierstudies niet voldoende is om een risico vast te stellen bij menselijke blootstelling via voeding en supplementen. Zij merkten op dat sommige genotoxiciteitstests die de EFSA meewoog, testmaterialen gebruikten die het voedingsadditief niet vertegenwoordigen, en toedieningsroutes die niet relevant zijn voor menselijke voedselblootstelling.

In nanodeeltjesvorm kan titaniumdioxide het hormoonstelsel van het lichaam verstoren door de hormonale reactie op voedsel te beïnvloeden en de bloedsuikerspiegel te ontregelen, wat mogelijk kan leiden tot diabetes, obesitas en andere gezondheidsproblemen.

Waarom hier

Deze zorg heeft betrekking op de systemische effecten van titaniumdioxide-nanodeeltjes op het endocriene systeem, die kunnen ontstaan via verschillende 'andere' blootstellingsroutes naast directe voedselinname, zoals blootstelling aan het milieu en daaropvolgende toevallige inname.

Wat zou waar moeten zijn

Orale inname van titaniumdioxide in nanodeeltjesvorm.

De andere kant

De studie zelf merkt op dat ultraverwerkte voedingsmiddelen in het algemeen dit effect hebben op 'voedselhormonen', maar de reden hiervoor is nog niet volledig begrepen. Het nieuwe onderzoek kan helpen een antwoord te vinden. Dit wijst erop dat het gaat om lopend onderzoek en niet om een definitieve conclusie.

Mechanistische toxicologische studies suggereren dat titaniumdioxide-nanodeeltjes oxidatieve stress kunnen veroorzaken, wat leidt tot celbeschadiging, ontsteking, immunotoxiciteit en neurotoxiciteit, en mogelijk organen zoals lever, nieren en longen kan beschadigen.

Waarom hier

Dit zijn algemene toxicologische effecten van nanodeeltjes die relevant kunnen zijn voor diverse 'andere' blootstellingsscenario's, niet beperkt tot specifieke producttypen zoals voedsel of cosmetica, maar eerder tot algemene blootstelling aan nanodeeltjes in het milieu of door toevallig contact.

Wat zou waar moeten zijn

Doordringing van titaniumdioxide-nanodeeltjes in het menselijk lichaam, inclusief orale inname.

De andere kant

Sommige studies constateerden geen significante DNA-schade bij lagere concentraties titaniumdioxide-nanodeeltjes. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt dat titaniumverbindingen slecht worden opgenomen vanuit het maag-darmkanaal, de belangrijkste blootstellingsroute voor de algemene bevolking, en dat ze een lage gevaarspotentie hebben bij zoogdieren of in aquatische soorten.

Titaniumdioxide-nanodeeltjes kunnen vrijkomen in het milieu door industriële productie en lekkage uit commerciële producten zoals verf en pigmenten, wat mogelijk de groei, voortplanting en gezondheid van micro-organismen, planten en dieren in terrestrische en aquatische ecosystemen beïnvloedt.

Waarom hier

Dit behandelt direct de 'andere' gebruikssituatie door zich te richten op de bredere milieu-impact van titaniumdioxide, die niet gekoppeld is aan een specifieke menselijke blootstellingsroute via een consumentenproduct.

Wat zou waar moeten zijn

Vrijkomen in water en bodem door industriële productie, lekkage uit commerciële producten (bijv. verf, pigmenten) en uit kunststoffen die TiO2 bevatten.

De andere kant

Titaniumdioxide is niet biologisch afbreekbaar, maar het komt onder normale milieuomstandigheden ook geen giftige stoffen vrij, is onoplosbaar in water en bodem en is biologisch niet reactief. Grootschalige vrijlating kan echter leiden tot ophoping van sediment en een grotere hoeveelheid vast afval.

Inademing van inadembare titaniumdioxidedeeltjes is geclassificeerd als "mogelijk kankerverwekkend voor mensen" (IARC groep 2B).

Waarom hier

Huishoudelijke producten zoals spray-zonnebrandcrèmes, haarkleursprays en cosmetische poeders kunnen tijdens gebruik inadembare titaniumdioxidedeeltjes in de lucht brengen, wat tot mogelijke inademing kan leiden.

Wat zou waar moeten zijn

Inademing van zwevende deeltjes van 10 micrometer of kleiner.

De andere kant

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft beroepen verworpen die erop gericht waren de classificatie van titaniumdioxide als vermoedelijk kankerverwekkend voor de mens bij inademing te herstellen. Daarmee blijft de eerdere vernietiging van deze classificatie door het Gerecht van de EU in stand, dat een "kennelijke beoordelingsfout" in de oorspronkelijke beoordeling vaststelde.

Studies suggereren dat titaniumdioxide-nanodeeltjes, die in sommige huishoudelijke producten aanwezig kunnen zijn, oxidatieve stress kunnen veroorzaken, wat kan leiden tot celbeschadiging, genotoxiciteit (DNA-schade) en ontsteking.

Waarom hier

Nanodeeltjes uit producten zoals tandpasta (via onbedoeld inslikken) of spray-cosmetica en zonnebrandmiddelen (via inademing) kunnen in het lichaam terechtkomen.

Wat zou waar moeten zijn

Inslikken of inademen van titaniumdioxide-nanodeeltjes uit huishoudelijke producten.